Печать

İsmail Miziyev. "KARAÇAY-MALKAR HALKININ TARİHİ"

İsmail Miziyev tarafından yazıldı

 Karaçay Malkarlılar yüksek rakımlı bölgeleri ve dağları çok olan bir ülkede yaşayan Türk boylarından biridir. Onlar merkezi Kafkasya'nın dağ boğazları ve dağ eteklerinde; Kuban, Zelençuk, Malk, Çegem, Çerek nehirlerinin ve bu nehirlerin kollarının kapladığı ovalarda yaşamaktadırlar. Karaçay Malkar topraklarında "Beşbinlikler" diye bilinen zirveler vardır. Kafkasya'nın en yüksek dağları olan Mingitav, Dıh-tav, Koştan-tav, Kulça bunlardan sadece birkaçıdır. Aynı zamanda; Azav, Terskol, İtkol, Çeget vs. buzulları ve buzulkar alanları bu bölgede yer almaktadır. Karaçay Malkar toprakları dağlık bölgeleri, ormanları, verimli vadileri ve Alp çayırları ile zengindir. Karaçay Malkarlılar Kafkasya'nın en eski halklarından olup tarihi ve kültür kökenleri diğer Kafkasya halklarının tarihi ve kültürleriyle aynıdır. Aynı zamanda sayıları çok olan Türk boyları ile, Yakutistan'dan Türkiye'ye, Azerbaycan'dan Tataristan'a, Kumuk ve Nogaylar'dan Altay ve Hakaslar'a kadar, ayrılmaz bağlarla çok yakından bağlıdırlar.

ESKİ DÖNEMLERDEN İTİBAREN RUSYA'YA BAĞLANINCAYA KADAR KARAÇAY-MALKAR HALKININ TARİHİ

I. Bölüm

KARAÇAY MALKARLILAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER

Karaçay Malkarlıların Coğrafi Konumu ve Yaşadıkları Bölgeler

[s.7] Karaçay Malkarlılar yüksek rakımlı bölgeleri ve dağları çok olan bir ülkede yaşayan Türk boylarından biridir. Onlar merkezi Kafkasya'nın dağ boğazları ve dağ eteklerinde; Kuban, Zelençuk, Malk, Çegem, Çerek nehirlerinin ve bu nehirlerin kollarının kapladığı ovalarda yaşamaktadırlar. Karaçay Malkar [s.8] [Bu sayfada, Al-İdrisi'nin Dünya Haritasi var] [s.9] topraklarında "Beşbinlikler" diye bilinen zirveler vardır. Kafkasya'nın en yüksek dağları olan Mingitav, Dıh-tav, Koştan-tav, Kulça bunlardan sadece birkaçıdır. Aynı zamanda; Azav, Terskol, İtkol, Çeget vs. buzulları ve buzulkar alanları bu bölgede yer almaktadır. Karaçay Malkar toprakları dağlık bölgeleri, ormanları, verimli vadileri ve Alp çayırları ile zengindir.

Karaçay Malkar Halkı Hakkında Genel Bilgi

Karaçay Malkarlılar Kafkasya'nın en eski halklarından olup tarihi ve kültür kökenleri diğer Kafkasya halklarının tarihi ve kültürleriyle aynıdır. Aynı zamanda sayıları çok olan Türk boyları ile, Yakutistan'dan Türkiye'ye, Azerbaycan'dan Tataristan'a, Kumuk ve Nogaylar'dan Altay ve Hakaslar'a kadar, ayrılmaz bağlarla çok yakından bağlıdırlar. Eski Sovyetler Birliğinde mevcut olan Türk halkları Slav halklarından sonra ikinci yer işgal ediyorlardı. Dünya üstünde Türk asıllıların sayısı toplam olarak 200 milyondan fazladır.

Kafkasya'nın yüksek dağları arasında, Karaçay Malkarlılar, başka dillerde konuşan Kartvel [Gürcü], Adige, Oset vs. halklarıyla iç içe yaşamaktadırlar. XIV-XV. yüzyılda Karaçay ve Malkarlıların toprakları yavaş yavaş birbirlerinden ayrılmaya başlamıştır. Ama diğer bütün konularda halk olarak aynı özelliklere sahiptiler. Malkarlıların yakın komşuları olan Oset onlara "As", Kabardeyler "Balkar", Svanlar ise "Az" veya "Ovs" diyorlardı. Karaçaylılara ise, Megreller "Alan" diyorlardı. Malkarlılar birbirlerine hitap ederken "Alan" kelimesini kullanıyorlar.

Ekonomi ve Kültür

Karaçay Malkarlılar geçmiş dönemlerden günümüze kadar dağ otlakları ve yayla hayvancılığıyla uğraşıyorlar, hayvanları yazın yaz otlaklarına "caylık" gönderiyorlar. "Yayla hayvancılığı" teriminin kökeni de bu sözcükten geliyor.

[s.10] Karaçay Malkarlılarda hayvancılığın başta gelen dalı koyunculuk olmasına rağmen sığır ve at yetiştirme de büyük bir yer kaplıyordu. Komşu halklara göre birkaç kat fazla olan hayvanlarının sayısı Karaçay Malkarlılara yaşamlarını sürdürebilecekleri her şeyi sağlıyordu. Hayvancılık ürünleri, halka yemeden içmeye, ayakkabıdan giysiye kadar her ihtiyaçlarını sağlıyordu. Bu ürünler aynı zamanda ortak Kafkasya pazarına götürülerek orada kumaş, kapkacak ve yiyecek-içeceklerle takas yapılıyordu.

Madencilik işi iyi gelişmişti. Karaçay Malkarlılar kurşun, bakır, kömür, güherçile vs. gibi ihtiyaçlarını sağlıyorlardı. Karaçay Malkarlılarda sürülmeğe müsait olan toprakların az oluşu nedeniyle ekonomilerinde çiftçilik, hayvancılık kadar önemli yer tutmamıştır. Sürülecek toprakları az da olsa her toprak parçası dikkatlice işleniyor, taşlardan temizleniyor ve ustaca yapılmış sulama sistemleri ile sulama yapılıyordu. Şimdi bile Karaçayda ve Malkarda dağ yamaçlarında eskiden yapılan ve alan olarak oldukça büyük yer kaplayan arazilerin kalıntılarını görebilirsiniz.

Karaçay Malkarlıların komşu halklarla kültürel ve ekonomik bakımdan çok yakın ilişkileri bulunuyordu. Bu ilişkilerinin sonucu olarak da, sık sık karma evlilikler ortaya çıkıyordu. Bu da değişik etnik gruplar arasında akrabalık bağlarına yol açılıyordu.

Kültür, Eğitim ve Bilim

Karaçay Malkar halkının tarihi ve kültür mirası, Kafkasya'nın diğer halklarının ve bütün Türk dünyasının kültüründen çok şey içermektedir. Böyle oluşunu mitolojik, epik destanlarda ve diğer folklor ürünlerinde, aynı zamanda yüksek dağ tepelerini, denizlerini ve uçsuz bucaksız Avrasya bozkırlarını anlatan eski dini söylevlerinde görülebilir. Dini metinlerde ön planda yer alan bütün Türk tanrıları "Tengri" [Teyri], Umay vs. Eski kültür kaynakları dünyanın önde gelen Hıristiyan ve Müslüman dini akımlarının etkisi altında kalmıştır. Bunların kalıntıları Karaçay ve Balkar halkının gelenek ve göreneklerinde, milli oyunlarında, görüş ve düşünce yapısında görülebilir. [s.11] Eski dönemlerde, Karaçay Malkarlıların ataları yazıya sahip olmuşlardır. Bu yazılar Karaçay ve Malkarın bir çok yerinde bulunan ve VII-XII.. yüzyıllara ait yazılı taşlarda görülebilir. Bu yazılı taşlar, "Bulgar Yazılı Taşları" şeklinde adlandırılıyorlar.

XVIII. yüzyıl başlarında Karaçay Malkarlılar Arap alfabesini kullanmışlardır. Bu açık bir şekilde, Holam köyünde bulunan 1715 yılında yazılmış "Holam Yazısı"nda gösteriliyor. Daha bunun gibi birçok yazılara rastlanmıştır. Günümüzde ise Karaçay Malkarlılar Rus alfabesini kullanıyorlar. Eski SSCB halkları arasında Karaçay Malkarlılarda yüksek okul tahsili görmüş olanların sayısı diğer halkların okuma oranına bakılırsa [yüzde olarak] birinci sırayı teşkil etmektedir.

Karaçay Malkarlılar Hakkında Eski Bilgiler

Karaçay ve Malkar/Balkar isimleri eski Kafkasya Bulgarlarından gelmektedir. M.Ö. II. yüzyıla ait eski Ermeni kaynaklarında "Kafkasya dağlarındaki Bulgar toprakları" şeklinde bir ifade geçmektedir. Arap yazarı İbn-Rusta X. yüzyılda yazmış olduğu bir yazıda, Gürcistan'ın uzak sınır boylarında "Tavlu-As" [Tulas] kabilelerinin yaşamakta olduklarını belirtmiştir. Tavlu-As yani "Dağlı-As" ismi Karaçay Malkarlıların kendilerine verdikleri isimdir.

Geçmişin ve XX. yüzyılın tanınmış bilim adamaları; Bizanslı Menander, G.A. Kokiyev vs. yazılarında Romalıların kullandığı en büyük ticaret yolarından birisinin Kuma nehri boyunca, Elbruz dağının yanından, Karaçay üzerinden ve Kolkhidiya'dan [Gürcistan] geçmekte olduğunu, yolun bu kısmına ise "Horuçon" denildiğini ve bu ismin Karaçay isminden alındığını yazmaktadırlar. Bilim adamı olan P. Butkov'un mevcut olan yazılarının incelenmesinde ise X. yüzyılda bugün az bir arazide yaşayan Malkarlıların, bugünkü topraklarının kuzeyinde de Malkarlıların yaşadığı belirtilmektedir.

1395/96 yılının dünya fatihi Aksak Timur ve onun vakanüvisleri Malkarlılara ve Karaçaylılara "As" demişler ve bunlara karşı acımasızca savaşmışlardır. Günümüzde bile, Karaçay Malkarlıların yakın komşusu olan Osetler, Karaçay Malkarlılara "Aslar" diye hitap ediyorlar.

1404 yılında, başpiskopos Johan Galonifontibus, Karaçaylılara "Kara Çerkesler" demiştir. Aynı adı onlara, 1643 yılında, gezgin Achangelo Lamberti de vermiştir. [s.12] [Bu sayfada Türklerin göçlerini gösteren bir harita var] [s.13] Eski dönemlerden XIV. yüzyıla kadar yazılı belgelerde Karaçay Malkarlılara "As, Bulgar, Kara Çerkes, Tavlu As" denildiği gözlenmiştir.

XIV. yüzyıl ve sonraki dönemlere ait Gürcü kaynaklarında, Malkarlılara "Basian" ve Malkarlıların yaşadığı ülkeye de "Basiania" denilmiştir. Bu adlar ilk olarak Tshavat Haçı'nda [Altın Haç] geçmektedir. Bu haçta, Aristav Riziya Kvenipneveli adlı birinin Basiania'da tutsak edildiği ve Ksansk boğazında yer alan Tshavat köyündeki Spasski kilisesinde toplanan fidye ile kurtarıldığı yazılmaktadır. 1745'te ise coğrafyacı ve tarihçi, Gürcistan kralının oğlu Vahuşti'nin yazdığı bir yazıda "Basiania" ve "Basianların" yaşantısını anlatmaktadır. "Basiani" ismi Hazar kabilesinin adı olan "Bas" ve sonuna Gürcü dilinde çoğul eki olarak kullanılan "ani" takısının getirilmesiyle oluşmaktadır.

1629 yılında Terski bölgesinin komutanı olan İ.A. Daşkov Moskova'ya iki mektup göndermiştir. Bu mektuplarda Malkarlıların yaşadığı topraklarda gümüş yatakları olduğunu yazmış. O günden itibaren kadar Malkar halkının adı resmi Rus belgelerinde "Balkar" olarak geçmektedir.

1639 yılında, Rus Çarının elçileri, Rusya'dan Gürcistan'a gitmek üzere yola çıkmıştır. Bu elçilerin adları; Pavel Zaharev, Fedot Elçin ve Fedor Bajenov idi. Onlar, bugünkü Tırnavuz şehrinin yanında bulunan El-Curt köyünde Karaçay prenslerinden olan "Kırımşavhal"ların evinde konuk olmuşlardır.

1643 yılında yine Terski bölgesinin komutanlarından M.P.Valinski'nin yazısında "Balkar kabaklarından [köylerinden]" bahsediliyor. 1651 yılında Rus elçilerinden N.S. Toloçanov ve A.İ. Yevlev, Gürcistan'a yolculuk yaparken Malkar prenslerinden olan Aydabolların evinde [Ogarı Malkar] iki hafta konuk olmuşlardır.

Ayrıca; Avrupa ve Rus bilim adamları ile gezginlerinin 1622, 1711, 1743, 1747, 1753, 1760, 1778, 1779, 1793-94, 1807 ve 1808 yıllarında yazmış oldukları notlarda ve belgelerde Malkar ve Karaçay halkı hakkında bilgiler olduğu görülmüştür.

Bilim adamı Kupfer 1828 yılında yazmış olduğu yazılarında Karaçaylıları "Çerkes" adıyla adlandırmıştır. Ayrıca 1639 ve 1692 yıllarında Gürcü ve Avrupa yazarları yaptıkları yolculuk notlarında Karaçay Malkarlılara "Dağlı Çerkesler" demişlerdir.

Контакты

...

Наши друзья

assia big

kuliev

mechiev

elbrusoid

otarov

balkteatr big

 

temukuev